Γνωριμία με Μεγάλους Αγαπημένους Ζωγράφους (μέρος πρώτο Μάρκ Σαγκάλ 1887-1985)

 

  Πολλές φορές έχουμε αναφέρει πως πίσω από τα αριστουργήματα που θαυμάζουμε, αναλύουμε, τοποθετούμε σε ρεύματα και ξεχωρίζουμε, υπάρχουν άνθρωποι. Με αδυναμίες, δυσκολίες, οικογένεια, ανασφάλειες, αγωνίες, ευαισθησίες που έχουν την ικανότητα να τα μετουσιώνουν σε δημιουργία και να αντικατοπτρίζουν την εποχή τους. Σκέφτηκα λοιπόν να σας παρουσιάσω μια σειρά από καλλιτέχνες (τους δικούς μου αγαπημένους) από την Ελλάδα και το Εξωτερικό σε μια προσπάθεια να κινήσουμε το ενδιαφέρον μας και να καταλάβουμε σε συνέχεια της προηγούμενης δημοσίευσης πως τελικά η Τέχνη είναι εδώ για να μας θεραπεύσει και όχι για να την απορρίπτουμε γιατί δεν είναι για μας, νιώθοντας αδύναμοι επειδή δεν κατανοούμε κάποια βαθύτερα νοήματα.

Αυτοπροσωπογραφία με επτά δάχτυλα (1911) Βασιλική Συλλογή Χάγη

  Θα ξεκινήσουμε αυτό μας το ταξίδι με τον Μαρκ Σαγκάλ (1887 – 1985) που ήταν ο μακροβιότερος της γενιά του, έζησε σχεδόν έναν αιώνα. Παιδί μιας εξαιρετικά αυστηρής οικογένειας που πίστευε πως κάθε τι αναπαραστατικό είναι μιερό και άρα πρέπει να είναι απαγορευμένο. Βαθιά θρησκευόμενοι, βασιζόμενοι στον προφορικό λόγο των Γραφών, έδιναν σημασία στη σχέση του ανθρώπου με το Θεό και μόνο. Η οικογένεια είναι Χασιδίτες. Το δόγμα θεμελιώθηκε στους αγρότες της Ρωσίας και σε κάποιες κοινότητες της Πολωνίας. Βασικός πυρήνας είναι πάντα η οικογένεια. Ο πατέρας του Σαγκάλ μια μορφή απλησίαστη, πάστωνε ψάρια για να ζήσει την οικογένειά του. Η μητέρα του κόρη κρεοπώλη γεμάτη ζωντάνια και ενέργεια. Αυτή η αντίφαση θα τον ακολουθεί πάντα στη ζωή του. Θα τους αποτυπώνει στο κέντρο του χώρου του ως την ανάμνηση και το βασικό συστατικό πάνω στο οποίο βασίζεται το πνεύμα και η ιστορία του λαού του. Από τη μια η υποταγή και από την άλλη η δημιουργία μέσα από την ατράνταχτη πίστη στο Θεό.

                        

                          Εγώ και το Χωριό (1911) Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης Νέα Υόρκη

  Πείθει τη μητέρα του να τον γράψει στη Σχολή Σχεδίου και Ζωγραφικής του τοπικού καλλιτέχνη Πεν. Οι αρχές που υπηρετούσε ο δάσκαλος του ήταν στραμμένες στον αυστηρό ακαδημαϊσμό και στο ρεαλισμό, κάτι που γρήγορα ο νεαρός Σαγκάλ βαρέθηκε. Από το 1907 αρχίζει να εφευρίσκει νέους δρόμους δημιουργίας και έκφρασης. Είναι περισσότερο αυτοδίδακτος από ένας καλλιτέχνης που υπακούει σε νόρμες και κανόνες. Το κόκκινό του είναι απαράμιλλο, το μπλε του το ίδιο, το πράσινο δεν έχει ταίρι.  Παίρνει στα χέρια του το πεπρωμένο των ανθρώπων του και το μετουσιώνει σε εικόνες. Το 1907 τον βρίσκει στην Αγία Πετρούπολη. Εκεί έρχεται σε επαφή με τη ματιά της πόλης που κοιτά προς τη Δύση. Θαμπώνεται από το φως της. Αντιμετωπίζει τις όποιες δυσκολίες όχι ως εμπόδια αλλά ως κίνητρο για να πάει πιο μπροστά. Γνωρίζει καλλιτέχνες, ζωγράφους, χορευτές, σχεδιαστές, επιδρά και αλληλεπιδρά. Το πνεύμα σύγχρονο, οι εικόνες παιχνιδιάρικες, τα νοήματα κρυμμένα. Αποκτά ελευθερία στην έκφρασή του.

                         

                        Το Παρίσι μέσα από το παράθυρο (1913) Μουσείο Γούγκενχαϊμ Νέα Υόρκη

    Το 1910 τον βρίσκει νεαρό στο Παρίσι που γίνεται η δεύτερη πατρίδα του και είναι η ουσία της ύπαρξης του. Είναι περίεργος, ρουφά με απίστευτη θέρμη όλα όσα βλέπει, επισκέπτεται τα μουσεία, τις γκαλερί, βλέπει έργα του Κουρμπέ, του Μανέ, του Μονέ, του μπαίνουν νέες ιδέες δημιουργίας και έκφρασης, γνωρίζει ανθρώπους, μπαίνει στον κύκλο του Απολινέρ. Ο Απολινέρ είναι ο πρώτος που τον αναφέρει σε ποίημά του το 1911. Για να του δείξει την εκτίμησή του ζωγραφίζει τον πίνακα Τιμή στον Απολινέρ(1911-1912).

           

                 Τιμή στον Απολινέρ (1912) Κρατικό Μουσείο Άμστερνταμ

  Το ένα αριστούργημα διαδέχεται το άλλο. Η φαντασία του οργιάζει. Αρχίζει να ζωγραφίζει πιο εκλεπτυσμένα χωρίς όμως να χάνει τα νοήματα που θέλει να φέρει στο φως. Ο Χώρος, ο Χρόνος συνδέονται σε μια αέναη μάχη σύνδεσης και ταύτισης. Η δουλειά του γίνεται αντικείμενο ανάλυσης το 1941 του Αντρέ Μπρετόν μεγάλου σουρεαλιστή φιλοσόφου. Σέβεται απεριόριστα τους καλλιτέχνες που δημιούργησαν πριν από εκείνον που με τα έργα τους, του δίδαξαν τη σημασία του Χρώματος. Καλλιτέχνες όπως ο Βαν Γκογκ, ο Γκογκέν, ο Ματίς. Παρόλο που δεν πιστεύει στον Κυβισμό παίρνει τα εκφραστικά στοιχεία που θα εξυπηρετήσουν το δικό του αφήγημα.  Σε όλα του τα έργα υπάρχει όμως η απώλεια, η αίσθηση του χαμένου παραδείσου. Η ματιά του είναι διαισθητική. Ότι περιγράφει προέρχεται από τη μνήμη του. Αυτό βέβαια δε σημαίνει πως δεν καταλαβαίνει ή δεν αφουγκράζεται την εποχή του. Ίσα ίσα προσπαθεί όμως να συνδέσει όλα αυτά που επηρεάζουν ή προβληματίζουν τους ανθρώπους διαχρονικά σε πολλές διαφορετικές χρονικές διαστάσεις. Βαδίζει ανάμεσα στο μύθο, το παραμύθι, τη φαντασία και την πραγματικότητα αριστοτεχνικά.

                                   

                                                  Ο βιολιστής (1912-1913) Βασιλική Συλλογή Χάγη  

 

        

           Κρίνα της κοιλάδας (1916) Γκαλερί Τρετιακόφ, Μόσχα (δωρεά Γ. Κωστάκη)

Η έναρξη το πρώτου Παγκόσμιου Πόλεμου τον βρίσκει στη Ρωσία. Παντρεύεται και αποκτά την κόρη. Στηρίζει το πνεύμα της εποχής, είναι ένθερμος υποστηρικτής της Επανάστασης. Βοηθάει στην αναμόρφωση της Τέχνης και των χώρων που την υπηρετούν. Ξεκινά να συνεργάζεται με τον Μάλεβιτς. Αλλά όπως γίνεται συνήθως το νεότερο είναι αυτό που ξεπερνά το παλαιότερο και το αφήνει πίσω.  Έτσι  η Πρωτοπορία σιγά σιγά τον απομονώνει.  Αναγκάζεται να φύγει. Από εκεί και πέρα ζει από τη ζωγραφική και για τη ζωγραφική. Συνεχίζει να πειραματίζεται, δημιουργεί, μένει πιστός στο σήμερα μέσα από τη μνήμη. Συνδυάζει όλα αυτά που πήρε από τον τόπο του σε όλες τις περιόδους με τα στοιχεία και τους ανθρώπους που συναναστράφηκε στο Παρίσι. Γίνεται πολίτης του κόσμου. Παίζει με τα υλικά αλλά πάντα πρωταγωνιστής είναι η Ανάμνηση μέσα από το Χρώμα. Χρησιμοποίει την εμπειρία του και κάνει τη ζωγραφική του Ζωή. Ονειροπολεί και ζει συγχρόνως. Μας λέει παραμύθια γεμάτα μουσική και χρώμα που συμβαίνουν στο άχρονο του Χρόνου. Αυτό που θα μπορούσαμε να πούμε για τον Σαγκάλ είναι πως είναι ένας μεγάλος παραμυθάς που όσο και αν προσπαθήσεις να μην αφιερώσεις τη ματιά σου, οι ιστορίες του θα σε συνεπάρουν.

 

                    

                               Ο Χρόνος είναι ένα ποτάμι χωρίς όχθες, (1930-1939) Συλλογή Ίντα Σαγκάλ Παρίσι