Τα καλοκαίρια!

    

  Βρισκόμαστε στα μέσα του καλοκαιριού και έως τώρα ευτυχώς η ζέστη δε μας έχει ταλαιπωρήσει πολύ. Αναρωτήθηκα ποιο θέμα θα είχε ενδιαφέρον αυτήν την περίοδο του χρόνου που βαδίζει προς τις διακοπές και τη χαλάρωση. Όσο  πιεσμένος και να είσαι, όση δουλειά και αν έχεις, στο βάθος του μυαλού σου ξέρεις πως έρχονται οι μέρες που θα μπορείς να αποφορτιστείς, να ηρεμήσεις, να αλλάξεις παραστάσεις και εικόνες.

  Αποφάσισα λοιπόν η σημερινή ιστορία να έχει ένα κομμάτι νοσταλγίας ερχόμενη από το παρελθόν που όλα ίσως να ήταν πιο απλά. Θα επιχειρήσω ένα πάντρεμα μνήμης μέσα από την ευαίσθητη ματιά των Καλλιτεχνών. Ίσως αρκετοί από εσάς που με συντροφεύετε να ταυτιστείτε. Θα την αφιερώσω σε ανθρώπους σημαντικούς που άφησαν το στίγμα τους στη ζωή μου, που πέρασαν, παραμένοντας πάντα κομμάτι της Ιστορίας γιατί η Ζωή όλων μας είναι οι ιστορίες των ανθρώπων που συναντάμε, πορευόμαστε, χανόμαστε, ίσως ξαναβρισκόμαστε σε μια αέναη συνύπαρξη. Ο καθένας αφήνει του σημάδι του βαθύ ή λιγότερο διαμορφώνοντας ένα κομμάτι του χαρακτήρα μας.

  Το παιδικό, εφηβικό, νεανικό καλοκαίρι ήταν η καλύτερη εποχή του χρόνου. Χωρίς υποχρεώσεις, χωρίς σκέψεις, χωρίς ευθύνες. Ήλιος, θάλασσα, παιχνίδι, χορός, γέλια. Θαρρείς και πως η ζέστη, το νερό, ο αέρας και η γη συνεργάστηκαν αρμονικά για να προσφέρουν όλη τους την ενέργεια για διασκέδαση. Η διασκέδαση στην ανατροφή και τη διαπαιδαγώγηση των νέων έχει πάντα ένα κρυμμένο άρωμα ενοχής. Οι υποχρεώσεις προηγούνται, οι ευθύνες, τα πρέπει υπερτερούν πάντα των θέλω. Το καλοκαίρι ερχόταν έτοιμο να σαρώσει το σύμπαν ξεπλένοντας κάθε φραγμό, φέρνοντας ελευθερία, έλλειψη προγράμματος και σχεδίου. Ο αυθορμητισμός σε όλο του το μεγαλείο.

 Όσοι είχαν την τύχη να μεγαλώσουν με τρίμηνες διακοπές σε κάποιο παραθαλάσσιο μέρος θα θυμούνται το ξεφάντωμα, το ρυθμό, την ευρηματικότητα, τη συνέχεια, τη μουσική ακολουθία της καθημερινότητας που προς το τέλος πια γινόταν μια ρουτίνα που παρόλο γεννούσε την πλήξη, ήταν τόσο γλυκιά που δεν ήθελε κανένας να τελειώσει.

  Μέσα από εδώ έχουμε μιλήσει πολλές φορές για την Τέχνη. Πολύ πρόσφατα μάλιστα αναφερθήκαμε σε μια παρέα για τον Κόσμο των Καλλιτεχνών που είναι μια κατηγορία από μόνος του, δυσνόητος, απόκρυφος, απόμακρος για τους μη μυημένους. Όλοι ξέρετε πόσο τους αγαπώ, τους καταλαβαίνω ή πιο σωστά το προσπαθώ, τους υπερασπίζομαι και τους προστατεύω. Αυτό γίνεται αβίαστα γιατί αυτά που περιέγραψα παραπάνω ως καλοκαιρινές εικόνες αυτός ο αλλόκοτος κόσμος τον αντιλαμβάνεται με έναν τρόπο τόσο διάφανο που σχεδόν είναι άυλος. Εννοώ πως αυτά που για τους πιο πολλούς είναι προφανή ο Καλλιτέχνης τα μετουσιώνει σε εικόνα, λόγο, αντικείμενο, μουσική δημιουργώντας ένα διαφορετικό σύμπαν που περιλαμβάνει όλες τις διαστάσεις, όλους τους ανθρώπους και μας ανεβάζει σε ένα υψηλότερο επίπεδο. Τώρα πόσο μπορούν οι πολλοί να το νιώσουν εεε θέλει και λίγο κόπο.

 Αν ανατρέξουμε στην Ιστορία της Τέχνης θα βρούμε άπειρα αριστουργήματα βγαλμένα από τη Ζωή που αντικατοπτρίζουν καλοκαιρινές εικόνες. Ας πάρουμε παράδειγμα τους Ιμπρεσιονιστές Ζωγράφους, Μουσικούς που δημιούργησαν εντυπώσεις μέσα στη στιγμή.

  Ο Κλώντ Ντεμπυσί (1862-1918) στα έργα του με περισσή αισθαντικότητα μας μεταφέρει δροσιά, καλοκαιρινή ραστώνη, ερωτισμό, ρομαντισμό,  όνειρα. Σας παροτρύνω να τον ακούσετε και να ταξιδέψετε μαζί του.

  Ο Ζώρζ Σερά (1859-1891) με το έργο Κολυμβητές στην Asnières του 1884, πληροφορικά βρίσκεται στην Εθνική Πινακοθήκη στο Λονδίνο, μας μεταφέρει  όλη αυτή τη χαρά του καλοκαιριού, τη γλυκιά κούραση της μέρας, την ηρεμία του νερού, τον ήχο των πλοιαρίων, τον γλυκό ύπνο στο γρασίδι. Ο χρόνος το καλοκαίρι είναι σα να σταματά. Η θάλασσα σα να ξεπλένει όλα τα προβλήματα, όλες τις σκέψεις, όλη την πίεση.

Ζώρζ Σερά (1859-1891)  Κολυμβητές στην Asnières του 1884,  Εθνική Πινακοθήκη Λονδίνο

 

 Πριν σας ευχηθώ καλό καλοκαίρι με την υπόσχεση πως με τη νέα σεζόν θα ταξιδέψουμε σε χώρους Μουσείων που ίσως δεν είναι τόσο γνωστά, θα συζητήσουμε για θέματα που αφορούν αυτήν την αόριστη ερμηνεία της λέξης Πολιτισμός, θα γνωρίσουμε και άλλες μορφές Τέχνης και θα μοιραστούμε τη ζωή σημαντικών δημιουργών που άφησαν το στίγμα τους στην παγκόσμια σκακιέρα, σας παρακαλώ να σκεφτείτε τα αγαπημένα σας καλοκαίρια και απολαύστε άφοβα χωρίς καμία ενοχή δημιουργώντας νοερά τις δικές σας εικόνες ως άλλοι καλλιτέχνες της Ζωής. Σας αξίζει!

Όλα είναι Μουσική

 

   Η Ευτέρπη, Μούσα της Μουσικής

   

  Εδώ και πολλές μέρες αναζητώ το επόμενο θέμα που θα μιλήσει στη ψυχή όπως οι δυο τελευταίες ιστορίες μας! Μετά από δυο μέρες γεμάτες μουσική θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας όχι την εμπειρία, αυτό είναι κάτι πολύ προσωπικό και διαφορετικό για τον καθένα, αλλά την αίσθηση και τον αντίκτυπο που έχει η Μουσική στη ζωή μας.

   Σε ένα μάθημα με ενήλικες προσπαθήσαμε να καταλάβουμε πως αυτά που νιώθουμε και μας μένουν σε σχέση με τα ερεθίσματα της Τέχνης χρειάζονται έναν ενδιάμεσο. Αυτός ο ενδιάμεσος είναι οι Αισθήσεις μας. Η όραση, η ακοή, η γεύση, η όσφρηση, η αφή. Κάθε μια και όλες μαζί, μας μεταφέρουν σε ένα ταξίδι που ανάλογα με τη συνθήκη είναι ευχάριστο ή δυσάρεστο ή απλά υποφερτό. Η κατανόηση της Τέχνης βασίζεται στις Αισθήσεις συγχρόνως όμως αυτές οι Αισθήσεις είναι που δημιουργούν Ιστορίες.

   Σήμερα θα μιλήσουμε για την Μουσική.   Οι ήχοι μας δίνουν ερεθίσματα για τον κόσμο γύρω μας, μας μεταφέρουν και μας τοποθετούν στο περιβάλλον, οι δονήσεις μας δίνουν τη δυνατότητα της ταύτισης ή όχι και ο ρυθμός  μας κάνει αυτόκλητα τις περισσότερες φορές να λικνιστούμε χωρίς ενδοιασμό είτε είμαστε ρυθμικοί είτε όχι. Τα μικρά παιδιά αλληλεπιδρούν με τους ήχους, έχουν μια πρωτόγονη ικανότητα να τους αναπαραγάγουν. Η Μουσική ηρεμεί, εξευγενίζει, εκτονώνει, σε ταξιδεύει, σε μεταφέρει σε άλλους κόσμους, σε παρασύρει σε κομμάτια που ίσως δε θυμάσαι ή θέλεις να ξεχάσεις. Ταυτίζεις πρόσωπα, εποχές, στιγμές, πίκρες, απογοητεύσεις, χαρές, δύναμη, μνήμες.

   Ο Κωστής Παλαμάς έλεγε πως όλες οι Τέχνες βρίσκονται μέσα στη Μουσική. Η Μουσική είναι αυτή η ακολουθία από εξισώσεις περασμένες σε σύμβολα τις νότες πάνω σε ένα χαρτί με γραμμές. Την ικανότητα να την αποδίδουν δεν την έχουν όλοι, τη δυνατότητα όμως να την αφουγκράζονται και να την απολαμβάνουν ευτυχώς την έχουν οι περισσότεροι. Η Μουσική για τους καλλιτέχνες είναι αχόρταγη, κακομαθημένη, τους ζητά όλο και περισσότερα. Όταν όμως δημιουργούν, όταν της προσφέρουν την ψυχή τους χωρίς όρους, συνήθως τους αποζημιώνει στο απόλυτο. Ο Bryan Adams εχθές αναφέρθηκε στη μητέρα του, που όταν της είπε πως θα αφήσει το σχολείο για να αφιερωθεί στη Μουσική, συμφώνησε με τον όρο να  υπηρετήσει το σκοπό του σωστά. Πράγμα που δεκαετίες μετά είναι πια αυταπόδεκτο. Τα είδη της Μουσικής είναι πολλά και διαφορετικά, στο πέρασμα των γενεών τα ζητούμενα αλλάζουν και όμως ο σκοπός της  παραμένει πάντα ο ίδιος. Να μεταφέρει εικόνες, να δημιουργήσει μνήμη, να μείνει στο ασυνείδητο, να καλλιεργήσει τον άνθρωπο, να ημερεύει την ψυχή του, να τον μεταφέρει σε άλλες διαστάσεις. 

   Οι τελευταίες δυο μέρες ήταν ένα ταξίδι στο παρελθόν με κλασικό ήχο, με διάσημα τραγούδια που έχουν περάσει στη συνείδηση, με δάκρυα στα μάτια για μια νιότη που έφυγε αλλά άφησε ανεξίτηλο το σημάδι της, με χαμόγελο γιατί οι αναμνήσεις ξέφυγαν από το ντουλαπάκι του μυαλού και δημιούργησαν εικόνες με Αρμονία.

   Δεν ξέρω πόσο μπορώ να μεταφέρω το αίσθημα που προκάλεσε μια κιθάρα, ένα πιάνο, μια διάσημη βραχνή φωνή αλλά αυτό που μπορώ να καταθέσω με σιγουριά είναι πως ώρες μετά νιώθω σα να βρίσκομαι σε ένα σύννεφο, ακούγοντας τις νότες, νιώθοντας τη γλυκιά κούραση ενός ταξιδιού και το γλυκόπικρο σκίρτημα στην ψυχή. 

Αυτό μόνο η Μουσική μπορεί να στο προσφέρει απλόχερα.

Ο δικός μας Άνθρωπος ( Κώστας Λούστας 1933-2014)

   Η σημερινή μου ιστορία δε θα έχει ούτε βιογραφικά στοιχεία, ούτε ανάλυση έργων, ούτε τοποθέτηση ρευμάτων, ούτε μια προσέγγιση καθαρά Ιστορικού Τέχνης. Θα έχει βίωμα, αναμνήσεις, εικόνες από μια Θεσσαλονίκη που δεν υπάρχει πια. Τη ματιά ενός μικρού παιδιού που έχει την τύχη να ακούει, να ζει και να αναπνέει μέσα σε πολύ πολιτισμό και τέχνη, επηρεάζεται και ωριμάζει μέσα σε αυτό με απλότητα. Τον αντίκτυπο θα τον καταλάβει πολύ πολύ αργότερα και θα νιώσει ευγνωμοσύνη για τους ανθρώπους εκείνους που της πρόσφεραν αυτές τις εικόνες και την εμπειρία.

   Σε κάποια άλλη ιστορία θα ξεχωρίσουμε τους ανθρώπους που ζουν χωρίς να εμβαθύνουν πολύ, να σκέφτονται, να επιδρούν ή να αποζητούν τις αλήθειες. Αυτή η διαδρομή έχει πολύ πόνο και ακόμα περισσότερο κόπο. Υπάρχουν όμως και εκείνοι οι άλλοι που νωρίς ένιωσαν το μονοπάτι τους και θέλησαν να εκφραστούν με όλα τα μέσα που διέθεταν, δημιουργώντας εικόνες είτε με τη μουσική τους είτε με τη ζωγραφική τους είτε με τα γραπτά τους. Αυτός είναι ο ήρωας μας σήμερα. Ο Κώστα Λούστας πολύπλευρος καλλιτέχνης από τη Φλώρινα που ξεκίνησε με όνειρα και κατάφερε να γίνει μια εμβληματική προσωπικότητα της Θεσσαλονίκης, βάζοντας πάντα τους δικούς του όρους και τοποθετώντας τον εαυτό του και την Τέχνη του στο σημείο που εκείνος επιθυμούσε.

    Ας ξεκινήσουμε λοιπόν τη διαδρομή μας ανασύροντας τις μνήμες που έχουν χαραχθεί βαθιά στην ψυχή του μικρού κοριτσιού. Βρισκόμαστε μάλλον γύρω στη δεκαετία του ’80. Η Θεσσαλονίκη είναι μια όμορφη πόλη, γόνιμη, με παραστάσεις, εκθέσεις, ανθρώπους φωτεινούς που παλεύουν να φέρουν έναν έντονο πολιτιστικό αέρα. Ποιητές, συγγραφείς, μουσικοί, ζωγράφοι, ηθοποιοί, σκηνοθέτες. Η Θεσσαλονίκη είναι η πόλη που τους κυοφορεί και τους δίνει τα πρώτα ερεθίσματα για να βγουν στο Φως. Αυτός ο οργασμός είναι διεργασία πολλών ετών, είναι προσπάθεια που κάνουν εξίσου φωτεινοί άνθρωποι που θέλουν να προσφέρουν και να αφήσουν ένα αποτύπωμα μέσα στο χρόνο. Σα να ένιωθαν πως θα έρθουν χρόνοι ζοφεροί να μετατρέψουν την πόλη τους σε διασκεδαστήριο, σε τόπο παρηκμασμένο που δε γίνονται πολλά και όσα γίνονται συμβαίνουν πάλι με το πείσμα κάποιων λίγων ρομαντικών.

  Έχουμε την τάση να ξεχωρίζουμε τους ανθρώπους των Γραμμάτων και των Τεχνών σε δυο υποστάσεις. Την καλλιτεχνική τους και την ανθρώπινη, τη γήινη πιο σωστά. Θα ήθελα να μου επιτρέψετε να μιλήσω για αυτή την γήινη υπόσταση του Κώστα Λούστα γιατί είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με παιδικές αναμνήσεις  και με πρόσωπα που αγαπώ βαθιά.

  Παλαιά Παραλία Λεωφόρος Νίκης το ατελιέ του είναι ένα ισόγειο κατάστημα με ένα μικρό πατάρι. Τουλάχιστον αυτό θυμάται το μικρό κορίτσι. Το πεζοδρόμιο άνετο. Πολλές φορές όταν ο ήλιος λαμπύριζε στη Θάλασσα έβγαινε καθόταν σε μια καρέκλα να έπαιζε το βιολί του. Αγαπούσε τη μουσική, αγαπούσε την ποίηση, αγαπούσε τη ζωγραφική, αγαπούσε τη θάλασσα. Η μικρή μας ηρωίδα  δεν έχανε ποτέ την ευκαιρία να βγει βόλτα με τον μπαμπά της, έναν άντρα ψηλό, κομψό, ευθυτενή, αυτόφωτο, με λαμπερό χαμόγελο, με εκτόπισμα, με φυσική ευγένεια. Έβαζε το μικρό χεράκι στο μεγάλο ευγενικό δουλεμένο χέρι του και ξεκινούσαν μαζί την περιπέτειά τους.

 Τσιμισκή, Αγίας Σοφίας, Παραλία. Δε μιλούσαν πολύ, κάθε τόσο τους σταματούσε κάποιος γνωστός για να χαιρετίσει, ή να συζητήσει λίγο παραπάνω. Το κοριτσάκι κάνει υπομονή, ενοχλείται από τις διακοπές χωρίς να διαμαρτύρεται. Αυτή η στιγμή πρέπει να είναι μόνο δική της με τον μπαμπά της, τι θέλουν τώρα όλοι αυτοί οι μεγάλοι. Κάποια στιγμή που μένουν μόνοι γυρίζει στο μέρος της και της λέει  - « έλα εδώ είναι το ατελιέ του κυρίου Λούστα, φίλος καλός, μεγάλος ζωγράφος, θα σου αρέσει ο χώρος του. Θα δεις ζωγραφιές, έργα με βάρκες, τη θάλασσα».

 Ανοίγει με άνεση την τζαμένια πόρτα, από το παταράκι κατεβαίνει ένας ψιλόλιγνος άντρας με μούσι. Φορά ένα κοντό παντελόνι τύπου βερμούδα και ένα λευκό φανελάκι γεμάτο πιτσιλιές από τις μπογιές. Τους καλωσορίζει εγκάρδια. – « Έλα γιατρέ μου περάστε, τι να σας προσφέρω;» - « Τίποτα Κώστα μου σε ευχαριστούμε, περάσαμε με τη μικρή να δει τα έργα σου, θέλω να αγοράσω κάτι με βάρκες, ξέρεις πόσο αγαπώ τη θάλασσα». Η μικρή μαγεύεται από αυτό το χώρο που είναι γεμάτος, μπογιές, χρώματα, σχέδια, ζωγραφιές. Μαγεύεται από αυτόν τον ψιλόλιγνο άντρα με το μούσι που είναι ο δημιουργός. Η ματιά της πέφτει πάνω σε μια ψάθινη καρέκλα. Επάνω έχει ένα βιολί. Ένα υπέροχο όργανο μαζί με το δοξάρι του. Ο κρυφός της πόθος είναι να το πάρει στα χέρια της να το περιεργαστεί. Η μουσική είναι η κρυφή της λαχτάρα. Ένα όνειρο που τελικά δεν μπόρεσε ποτέ να πραγματοποιήσει. Τον συμπαθεί πολύ αυτόν τον κύριο τελικά. Την ώρα που ο μπαμπάς της περιεργάζεται τα έργα με τις βάρκες, εκείνος γυρίζει προς το μέρος της και της λέει – « ξέρεις και εγώ έχω ένα κοριτσάκι σαν και σένα, κάποια άλλη φορά να γνωριστείτε…» Η μικρή είναι μαγεμένη. Η συμφωνία κλείνει εύκολα, απλά, χωρίς πολλές κουβέντες. Οι δυο άντρες  συνεννοούνται άψογα. Ήρθε η ώρα να φύγουν αλλά η μικρή θα επιθυμούσε να μπορεί να ξαναπάει σύντομα σε αυτό το ατελιέ με τα χρώματα και το βιολί.

  Η μικρή μας μεγαλώνει ανάμεσα στα έργα του, θυμάται την επίσκεψη συχνά, ζητά να πάνε ξανά με τον μπαμπά της στον κύριο Ζωγράφο. Δε βόλεψε. Οι γονείς της διατηρούν μια επαφή, πηγαίνουν σε εγκαίνια εκθέσεών του, τυχαίες συναντήσεις στο δρόμο, αλλά ποτέ ξανά σε εκείνο το μαγικό μαγαζί γεμάτο, χρώματα, μυρωδιές, μουσική.

   Χρόνια μετά οι Βάρκες κοσμούν το δικό της σπίτι, χρόνια μετά συναντά σε μια αναδρομική έκθεση την συνομήλικη κόρη του Ζωγράφου. Γίνονται φίλες. Ο μπαμπάς της είχε δίκιο ταίριαξαν. Έχει και εκείνη, την έμφυτη ευγένεια, τη χάρη ενός ανθρώπου μιας άλλης εποχής. Οι μπαμπάδες τους δεν είναι πια κοντά τους, σωματικά τουλάχιστον. Είναι όμως στο πλευρό τους, με έναν τρόπο τις έφεραν κοντά. Το κοριτσάκι που δεν είναι πια κοριτσάκι πολλές φορές σκέφτηκε πόσο μεγάλη οικειότητα φέρνει αυτή η συνύπαρξη με τα έργα ανθρώπων που όταν τους γνωρίσεις προσωπικά γίνονται οι δικοί σου άνθρωποι.

 Στη Θεσσαλονίκη πολλοί έχουν να μεταφέρουν ιστορίες για το Λούστα, για τη γραφικότητα του, την ποιητική του διάθεση, για το γρήγορο της δουλειά του, την εξπρεσιονιστική του τοποθέτηση, για στιγμές διάδρασης, για τις μουσικές του εικόνες, για τις εκθέσεις του, για την γαλαντομιά του.  Νομίζω πως τα περισσότερα σπίτια έχουν τουλάχιστον ένα έργο του. Είναι ο δικός τους άνθρωπος. Ο δικός τους Ζωγράφος.

  Για την μικρή μας ηρωίδα είναι ο καλλιτέχνης που της έδωσε τη δυνατότητα να ονειρεύεται πως θα μπορέσει να πάρει μια από τις βάρκες του να ανοιχτεί στη θάλασσα μαζί με τον μπαμπά της για ψάρεμα. Είναι ο καλλιτέχνης που της επέτρεψε να μυρίσει, να δει, να νιώσει για πρώτη φορά το όμορφο χάος που υπάρχει μέσα στο κεφάλι των δημιουργών. Είναι ο άνθρωπος που της έδωσε τη δυνατότητα να θαυμάσει ένα βιολί και να φανταστεί εικόνες Μουσικής. Είναι ο άνθρωπος που δημιούργησε μια ανάμνηση μαζί με τον μπαμπά της που θα θυμάται για πάντα.

  Αυτός νομίζω ήταν ο Κώστας Λούστας. Ο άνθρωπος που μπορούσε με άνεση να μεταφέρει εικόνες και να φτιάξει αναμνήσεις που θα μείνουν ανεξίτηλες.