Οι συμβολισμοί του Πάσχα

 

   

Πάσχα, Χρόνης Μπότσογλου

 

 Διανύουμε την πιο πνευματική εβδομάδα του Χρόνου. Μια εβδομάδα που συμπυκνώνει γεγονότα, συναισθηματική πίεση, ψυχική προετοιμασία για το χαρμόσυνο νέο της Ανάστασης. Έρχεται η στιγμή που η Ζωή νικά το Θάνατο και το Ανθρώπινο γένος βιώνει την απόλυτη παρηγοριά και την έλλειψη φόβου.

  Κάθε μέρα έχει να μας πει μια ιστορία μέσα από τα ήθη και τα έθιμα του κάθε τόπου, αλλά και μέσα από τις θρησκείες του κόσμου. Όσο και αν προσπαθούν οι άνθρωποι να αντιπάλλονται στην πραγματικότητα είναι περισσότερο συνδεδεμένοι από ότι φαντάζονται. Αυτή είναι όμως μια ιστορία μόνη της.

  Σήμερα θα μιλήσουμε για όλες αυτές τις μικρές συνήθειες που περνούν από γενιά σε γενιά παρόλο που έχουν αρχίσει σιγά σιγά να φθίνουν τουλάχιστον στα αστικά κέντρα. Ο Απρίλιος πήρε το όνομά του από λατινικό ρήμα aperio που σημαίνει ανοίγω. Είναι ο μήνας της άνθισης, ο μήνας της άνοιξης. Αφιερωμένος στην θεά Αφροδίτη κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους. Τον Απρίλιο γιορτάζεται η μεγαλύτερη γιορτή της Ορθοδοξίας . Το χριστιανικό Πάσχα κατάγεται από το εβραϊκό και εκείνο με τη σειρά του από την αιγυπτιακή γιορτή Πισάχ που ήταν η γιορτή της εαρινής ισημερίας. Πισάχ σημαίνει διάβαση και συμβολίζει την έλευση του Ήλιου από τον Ισημερινό. Οι Εβραίοι υιοθέτησαν τη γιορτή μετονομάζοντάς την σε Πεσάχ σε ανάμνηση της διάβασης από την Ερυθρά Θάλασσα στο δρόμο προς την ελευθερία με το θαύμα του Μωυσή. Η γιορτή ξεκίνησε να έχει εθνικό χαρακτήρα αλλά με την πάροδο των ετών απέκτησε χαρακτήρα συνυφασμένο με τη γη. Είναι η εποχή που ωριμάζουν οι πρώτοι καρποί και τα στάχυα. Όλα τα πρώτα είναι αφιερωμένα στο Θεό. Οι Χριστιανοί πήραν το Πάσχα και το αφιέρωσαν στην Ανάσταση του Χριστού. Ιστορικά η Α’ Οικουμενική σύνοδος το 325 μ.Χ. όρισε να γιορτάζεται την πρώτη Κυριακή μετά την πανσέληνο της εαρινής ισημερίας. Ο λόγος ήταν γιατί έπρεπε να διαφοροποιηθεί από το Πάσχα των Εβραίων που γιορταζόταν την ίδια μέρα με την πανσέληνο και γιατί έπρεπε να συμπίπτει με το γεγονός της Ανάστασης που συνέβηκε χρονικά μετά το Πάσχα των Εβραίων. Η χρονική περίοδος δεν περιορίζεται μόνο στη Μεγάλη Εβδομάδα και τη Σαρακοστή. Ξεκινά την Κυριακή του Τελώνη και Φαρισαίου και ολοκληρώνεται με την Πεντηκοστή, σχεδόν εκατόν είκοσι μέρες. Όλα όσα συμβαίνουν έχουν ένα σκοπό. Ο πιστός πρέπει να προετοιμάσει την ψυχή του για το μεγάλο θαύμα της Ανάστασης. Όλες αυτές οι μέρες διηγούνται μια πορεία. Η κλιμάκωση ξεκινά με την Ανάσταση του Λαζάρου και κορυφώνεται με την Ανάσταση του Χριστού. Τα έθιμα που συναντάμε συνδέονται άρρηκτα με την άνθιση της φύσης και τους κινδύνους που μπορεί να αντιμετωπίσει, με τη γονιμότητα της φύσης και την εξασφάλιση καλύτερης σοδειάς , με την πάταξη του κακού και τις όποιες απειλές υπάρχουν απέναντι στην καρποφορία και την ψυχική ανάταση του ανθρώπου.  Όλα έχουν ένα νόημα αυτές τις μέρες.

  Γνωστά έθιμα της περιόδου είναι τα δυο μεγάλα Ψυχοσάββατα, το κάψιμο του Ιούδα που παρόλο που συνδέθηκε λατρευτικά με το μαθητή που πρόδωσε τον Ιησού, η ρίζα του είναι στα παλαιοχριστιανικά χρόνια και έχει το νόημα της αποτροπής από το κακό. Η καταστροφή του κακού δαίμονα. Τον ίδιο σκοπό έχουν οι φωτιές που ανάβονται σε μερικά μέρη της Ελλάδας. Ένα έθιμο που υπάρχει ακόμα και έχει τις ρίζες του στην Αρχαιότητα είναι οι κούνιες. Ήταν  γιορτή των αρχαίων Αθηναίων. Με το κούνημα της  κούνιας δημιουργείται μια συνθήκη κάθαρσης, απομάκρυνσης του κακού και καθαρισμού του αέρα.

  Όπως  όλες οι μεγάλες στιγμές είναι συνδεδεμένες με το φαγητό έτσι και το Πάσχα παίζει τεράστιο ρόλο. Μετά από μια πολύ μεγάλη περίοδο στέρησης με τη νηστεία ( για όσους βέβαια την διατηρούν) οι πιστοί περιμένουν την μέρα της Κυριακής του Πάσχα για να φάνε καλά. Στις εποχές που η τροφή ήταν λιγοστή ήταν η στιγμή που μπορούσαν να τραφούν καλύτερα. Για αυτό έχει βγει και το ρήμα πασκάζω που σημαίνει τρώω καλά και πολύ. Ο καπνός από το σουβλιστό οβελία ανεβαίνει στον ουρανό εξευμενίζοντας νεκρούς και ευφραίνοντας τους ζωντανούς. Το Άγιο Πάσχα πέρα από τη νίκη της Ζωής απέναντι στο Θάνατο είναι στην πραγματικότητα η γιορτή της ίδιας της Ζωής που ανθίζει σε όλες τις μορφές, που νιώθει, μεγαλουργεί και χαίρεται.

  Η εποχή που ζούμε δεν είναι από τις πιο αισιόδοξες και σίγουρα δεν είναι συνδεδεμένη πια με τους συμβολισμούς. Παρόλα αυτά θα ήταν ένα μικρό θαύμα να αφήσουμε τον οργασμό της Φύσης να κατακλύσει την ψυχή μας και ίσως να μπορέσουμε να νιώσουμε αυτή τη γαλήνη και τη χαρά που θέλουν οι μέρες.

Καλή Ανάσταση

Πηγή: Άλκη Κυριακίδου – Νέστορος «Οι 12 μήνες, Τα λαογραφικά»