Τα Μουσεία του Βατικανού (Μέρος Πρώτο)

 

Βατικανό, Σύμπλεγμα των Μεγάλων Μουσείων

   Η σημερινή περιήγησή μας θα είναι το πρώτο μέρος της επίσκεψης στο Βατικανό στη Ρώμη. Το ιστορικό και καλλιτεχνικό κέντρο του μικρότερου κρατιδίου της Ευρώπης είναι τα Μουσεία του Βατικανού που είναι συνδεδεμένα με την Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία και τεκμηριώνουν την κοσμική της εξουσία.

  Σε ένα απόκρυφο κείμενο του 9^ου αιώνα αναφέρεται πως «…λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η Δική Μας αυτοκρατορική εξουσία είναι επίγεια, διακηρύσσουμε ότι πρέπει να τιμήσουμε την Αγία Ρωμαϊκή Εκκλησία μας και ότι η Ιερή Επισκοπή του Αγίου Πέτρου πρέπει να εξυψωθεί ένδοξα πάνω από την αυτοκρατορία μας και τον επίγειο θρόνο…» Αυτό το διάταγμα εκδόθηκε από το Μεγάλο Κωνσταντίνο στις 30 Μαρτίου 315 μ.Χ.

 

Η Αυλή του Κουκουναριού με τη σφαίρα του Αρνάλντο Πομοντόρο

    Η εκκλησία του Αγίου Πέτρου βρίσκεται πάνω στο σημείο που ήταν ο ιππόδρομος του Νέρωνα και θάφτηκε ο πρώτος Αρχηγός της  Εκκλησίας. Η πνευματική υπόσταση της Εκκλησίας με την κοσμική συνδέθηκε άρρηκτα με την Τέχνη και τη σύνδεση αυτή την εξέλιξε ο Ιούλιος ο Β΄ ο οποίος είναι αυτός που δημιούργησε το σύμπλεγμα των Μουσείων του Βατικανού. Βρισκόμαστε στο 1506 όπου ανακαλύπτεται ένα σύμπλεγμα γλυπτών από ενιαίο μάρμαρο φιλοτεχνημένο από τρεις διαφορετικούς γλύπτες. Το έργο αναπαριστά τον Τρώα ιερέα Λαοκόωντα που προσπάθησε να αποτρέψει με την μαντική του ικανότητα την καταστροφή της Τροίας και τον Αινεία που ο ρόλος του ήταν καθοριστικός στην ίδρυση της Ρώμης.

   Ο πάπας θεωρεί πως η φιγούρα του Λαοκόωντα αντιπροσωπεύει τη θυσία και εγκαθιδρύει μια νέα ουσία στην Ρώμη βάζοντας το θεμέλιο λίθο για μια σειρά από έργα αρχιτεκτονικής, γλυπτικής, ζωγραφικής που αποτελούν μεγάλους θησαυρούς και διηγούνται τους άπειρους συμβολισμούς μέσα στην ιστορία της Εκκλησίας αλλά και της Τέχνης. Η συλλογή δεν είναι ενιαία αλλά συνδέει διαφορετικά ρεύματα, εποχές, σκοπιμότητες, που δεν είχαν ως αρχικό στόχο τη μουσειακή άρα την γενική προβολή στον κόσμο αλλά τη συλλογή και προσωπική τέρψη των κληρικών. Οι πάπες και τα 7 μουσεία που αποτελούν το Βατικανό είναι απολύτως συνδεδεμένα. Μιλάμε για συλλογές που προκαλούν θαυμασμό, απορία, εντύπωση και μια αίσθηση μεγαλείου όπως αρμόζει στους χώρους αλλά και σε αυτό που υπηρετεί το δόγμα. Σημαντικό ρόλο στη δυνατότητα της επίσκεψης στους χώρους των Μουσείων έπαιξε η προσέγγιση του πάπα Ιωάννη Παύλου του Β΄ στα σύγχρονα χρόνια, που άλλαξε τη δομή και έκανε πιο εύκολα προσβάσιμη την επίσκεψη και περιήγηση στους χώρους. Ο πάπας Φραγκίσκος θεωρούσε, όπως το παραθέτει στο βιβλίο Πάπας Φραγκίσκος οι απόψεις μου για την Τέχνη, πως οι χώροι των Μουσείων θα πρέπει να είναι χώροι ομορφιάς, που να καλωσορίζουν νέες τέχνες, ανοιχτοί στον κόσμο, ενθαρρύνοντας το διάλογο μεταξύ των θρησκειών, χώροι ζωντανοί, που να αγαπούν το ίδιο τους «γνώστες» με τους μη έχοντας την εμπειρία και τη γνώση. Η Τέχνη έχει μια διάσταση σωτηρίας πρέπει να ανοιχτεί προς τους πάντες και να προσφέρει παρηγοριά και ελπίδα στους ανθρώπους. Αυτό το σημείο το έχουμε κουβεντιάσει πολλές φορές και μέσα στην τάξη αλλά και μέσα από αυτό το blog.

 

Η πόρτα της εισόδου στα Μουσεία του Βατικανού

   Στις αίθουσες που περιδιαβαίνει ο επισκέπτης μπορεί να βρει έναν ανεξάντλητο πλούτο που παντρεύει το πνεύμα, με τα σύμβολα, το δόγμα με την πραγματικότητα, και το μύθο με την ιστορία. Ας μην ξεχνά τη σύνδεση που είχαν οι καλλιτέχνες με τους Πατρώνες – Πάπες. Ο Μιχαήλ Άγγελος με τον Ιούλιο Β΄, ο Αντόνιο Κανόβα με τον Πίο Ζ΄. 500 χρόνια Ιστορίας με αρχιτεκτονικά έργα, παραγγελία έργων, επεκτάσεις, ήδη από τη στιγμή που το Βατικανό γίνεται η επίσημη παπική κατοικία. Το 15^ο αιώνα ιδρύεται η Βιβλιοθήκη και ανεγείρεται η Καπέλα Σιστίνα. Το 1503 ο Πάπας Ιούλιος Β΄ αναθέτει στον αρχιτέκτονα Μπραμάντε να προχωρήσει σε παρεμβάσεις κατασκευάζοντας την Αυλή του Μπελβεντέρε και την Αυλή των Αγαλμάτων. Ο στόχος είναι η ανάδειξη έργων Τέχνης. Ο εμπλουτισμός των συλλογών συνεχίζει το 18^ο - 19^ο αιώνα. Είναι η εποχή που οι ανασκαφές για την ανακάλυψη του αρχαίου κόσμου φτάνουν σε σημεία φρενίτιδας. Προκειμένου να προστατευτούν τα ευρήματα ειδικά από μη οργανωμένες ανασκαφές οι Πάπες δημιουργούν νέους μουσειακούς χώρους για τη στέγαση κάθε λογής ευρήματος. Η νομοθεσία γίνεται πολύ αυστηρή, μπαίνουν κανόνες για τις ανασκαφές και δίνεται προτεραιότητα στο σημείο διερεύνησης και στην επάνδρωσης μια νόμιμης εκστρατείας. Αυτό που είναι εξαιρετικά εντυπωσιακό είναι πως το Βατικανό αποτελείται από ένα σύμπλεγμα Μουσείων. Δεν είναι μόνο ένα αλλά πολλά και πολυθεματικά.

Η Αίθουσα των Μουσών

 Μετά το 1870 που μειώνονται σημαντικά οι αρμοδιότητες του στην πολιτική, τα Μουσεία αρχίζουν να αναδιοργανώνουν τα ήδη πολλά και εξαιρετικά αποκτήματα. Το 1932 ιδρύεται η σημερινή Βιβλιοθήκη. Νέες συλλογές δημιουργούνται με την έλευση του 20^ου αιώνα και την προσήλωση στο ιεραποστολικό έργο έτσι ιδρύεται το Εθνολογικό Ιεραποστολικό Μουσείο και η Συλλογή Σύγχρονης Τέχνης.

 Θα ήθελα να κλείσω αυτό το πρώτο μέρος της περιήγησής μας στα Μουσεία του Βατικανού όπως κλείνει η επίσκεψη που κάνει κάποιος όταν θα περιηγηθεί στους χώρους του. Δεν έχει σημασία ποια διαδρομή θα ακολουθήσει, στο τέλος θα βρεθεί σε μια μικρή πόρτα που θα τον φέρει στο μεγάλο χώρο της Καπέλα Σιστίνα. Κτίστηκε την εποχή του Πάπα Σίξτου Δ΄ και το παρεκκλήσι το τοιχογράφησαν οι πιο δημοφιλείς καλλιτέχνες του 15^ου αιώνα. Έργα του Περουτζίνο, του Μποτιτσέλι κοσμούν το χώρο με σκηνές από τις ιστορίες του Μωυσή και του Χριστού.  Οι νωπογραφίες που ξεχωρίζουν όμως είναι φυσικά του Μιχαήλ Αγγέλου. Τα χρώματα, η ένταση των μορφών, το πυκνό, η αμεσότητα μαγεύουν το θεατή. Είναι σαν να μην τα έχουν αγγίξει ανθρώπινα χέρια.

 Στο δεύτερο μέρος της περιήγησή μας θα μιλήσουμε για τις συλλογές των Μουσείων, θα δούμε έργα και θα πούμε λίγα λόγια πίσω από την ιστορία τους.

Η Αίθουσα των Γεωγραφικών Χαρτών

 

Μέχρι τότε να είστε όλοι καλά.