Φως και Χρώμα ένα φυσικά αρμονικό πάντρεμα

 

 

  Μέσα σε αυτή τη ζοφερή κατάσταση που ζούμε σκέφτηκα πως θα ήταν παρήγορο να μιλήσουμε για φως και χρώμα.

   Η σημερινή ιστορία λοιπόν θα είναι χρωματιστή και φωτεινή. Φως μια μορφή ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας. Μια ψευδαίσθηση που προκύπτει με τη χρήση των χρωμάτων. Οι καλλιτέχνες δημιουργούν με το φως τη σύλληψη του χώρου. Δίνουν μέγεθος, σχήμα. Το τεχνητό φως που βρίσκεται σε κλειστό χώρο, αποδίδει στα έργα άλλα χαρακτηριστικά από αυτά που θέλησαν τελικώς να μεταφέρουν οι ιμπρεσιονιστές και οδηγήθηκαν να βγουν στη φύση για να συλλάβουν την εντύπωση της στιγμής. Σήμερα το φως και οι γωνίες που το προσεγγίζουμε μας δίνουν διαφορετικές συλλήψεις στη φωτογραφία. Το χρώμα έχει χαρακτήρα λεκτικό. Υπάρχουν χρώματα που είναι σκληρά, γλυκά, ψυχρά, πλούσια, φτωχά. Μπορούμε να ακούσουμε τα χρώματα και να δούμε τους ήχους. Τα χρώματα μπορούν να συμβολίζουν δράση, κίνηση, δειλία, ελπίδα, πίστη, υποδούλωση, κίνδυνο, δύναμη, πάθος, αθωότητα, αιωνιότητα. Το χρώμα δίνει νόημα στις λέξεις και αναδεικνύει το φως άρα την επιφάνεια, το χώρο, την αμεσότητα, την πρόκληση του συναισθήματος.

Κλώντ Μονέ Κυρία στον κήπο 1867

 

 Οδηγός μας για να κατανοήσουμε το σημαντικό ρόλο του φωτός και του χρώματος στη ζωγραφική θα είναι το έργο του Κλώντ Μονέ 1840-1926  με το έργο «Κυρία στον κήπο»1867.

   Οι γρήγορες και διακοπτόμενες πινελιές που είναι ζωγραφισμένα τα δέντρα δίνουν τη δυνατότητα στο φως να ρέει σε διαφορετικά επίπεδα του κήπου. Φωτίζεται έτσι το γρασίδι, ο ουρανός, τα χρώματα απλώνονται παντού. Η κυρία βρίσκεται επίτηδες στην άκρη του έργου αλλά το λευκό της φόρεμα γεμίζει την εικόνα φως. Όλος ο πίνακας μοιάζει μια αρμονική, γλυκιά σχεδόν χορευτική στιγμή μέσα στη μέρα. Ο Μονέ έλεγε πως ζωγράφιζε όπως ένα πουλί τραγουδάει. Με τόση φυσικότητα και απλότητα. Συλλαμβάνει το φυσικό φως και το μεταφέρει στον καμβά του εξίσου με απόλυτη φυσικότητα. Παντρεύει το φως με το χρώμα και τα δυο μαζί αποδίδουν τη φύση και μια στιγμή χαράς και αισιοδοξίας. Ο θεατής νιώθει τη ζέστη του ήλιου, το ανοιξιάτικό αεράκι και την άνθιση της νέας εποχής, αβίαστα. Είναι σα να βρίσκεται στο μπαλκόνι του σπιτιού και παρατηρεί την κυρία να θαυμάζει τον κήπο. Η ένταση των χρωμάτων υπηρετεί την ένταση του φωτός. Το μόνο πράγμα που μπορούμε να νιώσουμε είναι μια ζεστασιά. Η φύση στην υπηρεσία του ανθρώπου, μιας και η φιγούρα είναι ο θεατής της άνθισης και της έντασης της στιγμής.

   Σε αυτή λοιπόν τη χρονική συγκυρία ορμώμενοι από την αίσθηση που μας δίνει το έργο,  θα ήταν σημαντικό να σκεφτούμε πως η φύση δεν είναι για να μας υπηρετεί αλλά εμείς θα ήταν καλό να τη σκεφτόμαστε ως το σύνολο που μας δίνει χώρο να υπάρχουμε γιατί απλά εκείνη το θέλει.

Μέχρι την επόμενη ιστορία μας, να είστε όλοι καλά.

Ερμιτάζ Μέρος Τρίτο

 

Σήμερα στο τρίτο μέρος της παρουσίας του Ερμιτάζ θα μιλήσουμε για Τέχνη. Ας πούμε λίγα πράγματα για τη ζωγραφική. Το Ερμιτάζ διαθέτει πάνω από 120 αίθουσες που φιλοξενούν μια εκπληκτική σειρά από πίνακες από τον 13° έως των 19° αιώνα. Η Φλαμανδική, Ολλανδική, Γαλλική, Ισπανική, Γερμανική, Ρωσική μέχρι τις γνωστές πρωτοπορίες του 20° αιώνα. Έργα ζωγράφων όπως είναι ο Ρομπέρ Καμπέν από τους πρωτεργάτες της φλαμανδικής τέχνης του 15^ου αιώνα, ο Λίπι της πρώιμης Αναγέννησης στη Φλωρεντία, Λεονάρντο ντα Βίντσι (Η Παναγία Μπενουά 1478- 1480), έργα του Τσορτζόνε, του Ραφαήλ (Η Παναγία Κονεστάμπιλε 1502-1503), Τιτσιάνο (Δανάη 1546-1553), Δομίνικος Θεοτοκόπουλος (Οι Άγιοι Πέτρος και Παύλος 1587-1592) μάλιστα το συγκεκριμένο έργο είχε έρθει στο Χριστιανικό και Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών το 2009, έργα του Καραβάτζο, του Ρούμπενς, του Ρέμπραντ όπως το έργο  η Επιστροφή του Ασώτου που είδαμε στο πρώτο μέρος της παρουσίασης μας, έργα του Βαν Ντάικ,

 Νέος που παίζει λαούτο 1595

Δομίνικος Θεοτοκόπουλος, Οι Απόστολοι Πέτρος και Παύλος 1587-1592

Ντίεγκο Βελάσκεθ Το κολατσιό 1617

 

του Βελάσκεθ, τα υπέροχα αγόρια του Μουρίγιο. Ο Μουρίγιο ήταν γνωστός για τα ηθογραφικά του θέματα και βασικά για την αποτύπωση μικρών αγοριών.  Αποτύπωσε όμως και υπέροχες Μαντόνες με τρυφερή ματιά και ευλάβια.

 Θα σας δώσω μια μικρή πληροφορία για το πόση επίδραση είχε η αποτύπωση της εκφραστικότητας των παιδιών σε μεταγενέστερους καλλιτέχνες. Όταν είδε έργα του Μουρίγιο ο Μανέ εξεπλάγην τόσο που ζωγράφισε ένα ίδιο θέμα με το Αγόρι με το Σκύλο(1655-1660). 

   

Μπαρτολομέ Εστέμπαν Μουρίγιο Αγόρι με σκύλο 1655-1660

Τη συλλογή του Μουσείου συμπληρώνουν  έργα του Νταβίντ, του Γκόγια από την πρώτη του περίοδο. Σιγά σιγά φτάνουμε στους αγαπημένους για τους περισσότερους ιμπρεσιονιστές όπως το Μανέ, τον Μονέ, τον Ρενουάρ, για να πάρει τη σκυτάλη ο Βαν Γκονγκ, ο Γκογκέν, ο Σεζάν ο Πικάσο και ο Ματίς. Οι θησαυροί είναι πάμπολλοι. 

 

 

Αρνί Ματίς, Ο Χορός 1910

Μονέ, Λίμνουλα στο Μονζερόν (1876-1877)

   Πάμε τώρα να αναφέρουμε λίγα πράγματα για τα εξαιρετικά γλυπτά από τον 15° τον 16° αιώνα, έργα των Κονόβα, του Ουντόν όπως για παράδειγμα τον Βολταίρο Καθήμενο του 1781. Οι αρχαιότητες είναι ένας άλλος πολύ σημαντικός τομέας. Αιγυπτιακά, των Ασσυριών, των Ελλήνων, των Ρωμαίων των Βυζαντινών, αλλά και των λαών της Σιβηρίας, των Μογγόλων, των Περσών ο θησαυρός των Σκυθών.

  Θα καταλήξουμε στις εφαρμοσμένες Τέχνες. Υπάρχουν συλλογές από τον 15° έως τον 20 αιώνα από γυάλινα αντικείμενα, φαγιάνς, επισμαλτωμένα από τη Λιμόζ. Πορσελάνες όπως το διάσημο Σερβίτσιο του Αγίου Ανδρέα που κατασκευάστηκε κατόπιν παραγγελίας στο σαξονικό εργοστάσιο του Μάισεν για την αυτοκράτειρα Ελισάβετ το 1760 και αποτελείται από 527 κομμάτια με το οικόσημο της Ρωσίας και τα σύμβολα του τάγματος του Αγ. Ανδρέα.  Υφάσματα, τοιχοτάπητες της Δυτικής Ευρώπης με σχέδια του Ρούμπενς, συλλογή με ρολόγια με ξεχωριστό το Ρολόι Παγώνι που το χάρισε η Αικατερίνη στον εραστή της πρίγκηπα Ποτέμκιν κα το έφτιαξε ο Άγγλος χρυσοχόος Κοξ.

Αίθουσα των Τοιχοτάπητων ( Ρούμπενς)

Ζαν Αντουάν Ουντόν, Ο Βολταίρος καθήμενος 1781

  

Κανόβα, Οι τρεις Χάριτες 1813

Νοερά ας ξεναγηθούμε στους ορόφους του Ερμιτάζ με τα διαφορετικά είδη που φιλοξενεί. Όπως θα δείτε η ποικιλία είναι ατελείωτη.

Στο ισόγειο βρίσκεται η Αρχαία Τέχνη, (Αιγυπτιακή, της Άπω Ανατολής, Αρχαίοι Πολιτισμοί της Ανατολής Ευρώπης, της Σιβηρίας , της Κεντρικής Ασίας και του Καυκάσου)

Στο πρώτο όροφο έχουμε Φλαμανδική ζωγραφική του 17^ου αιώνα

Ισπανική ζωγραφική 15° -19° αιώνα

Ευρωπαϊκή γλυπτική 18^Ο-19^Ο αιώνα

Ευρωπαϊκά όπλα και πανοπλίες από το 15° -17° αιώνα

Ολλανδική ζωγραφική 17° αιώνα

Ζωγραφική των Κάτω Χωρών 15° - 17°

Διακοσμητικές και εφαρμοσμένες Τέχνες της μεσαιωνικής Ευρώπης

Ιταλική ζωγραφική 13^Ο-18^Ο αιώνα

Δεύτερος όροφος έχουμε τη Γαλλική ζωγραφική και γλυπτική 19° -20° αιώνα

Ευρωπαϊκή και αμερικανική ζωγραφική από 19°-20° αιώνα

Τέχνη της Κίνας και της Κεντρικής Ασίας

Βυζαντινή Τέχνη

Τέχνη του Ιράν και της Μέσης Ανατολής

Γερμανική και αυστριακή ζωγραφική τον 15° -18° αιώνας

Γαλλική ζωγραφική από τον15° - 18° αιώνα

Αγγλική Ζωγραφική από τον 16^ο – 19^ο αιώνα

Ρωσική Ζωγραφική από τον 9^ο – 19^ο αιώνα

 

Κλείνοντας αυτήν την περιήγηση θα ήθελα να θυμίσω κάτι που ανέφερα στο πρώτο μέρος. Το Ερμιτάζ έχει τον αριθμό ρεκόρ των πάνω από 3.000.000 έργων και όποιος θα ήθελε να τα δει απλώς, χωρίς να αφιερώσει χρόνο στην παρατήρηση του καθενός, θα χρειαζόταν 4 χρόνια τουλάχιστον από τη Ζωή του. Σωστό Υπερμουσείο. Τα έργα που παρουσιάστηκαν και στα τρία μέρη είναι ενδεικτικά. Σε επόμενες ιστορίες θα μπορούσαμε να ασχοληθούμε με κάποια περισσότερο και κατά επιλογή φέρνοντας στην επιφάνεια τις ιστορίες που κρύβουν.

Σε μια εποχή που τα πράγματα γίνονται όλο και πιο ρευστά και αβέβαια η βουτιά μέσα σε τόσα αριστουργήματα μπορεί να προσφέρει μια κάποια παρηγοριά. Ταξιδέψετε άφοβα.

 Μέχρι την επόμενη ιστορία μας να είστε όλοι καλά.

Ερμιτάζ, Μέρος Δεύτερο

 

Σήμερα θα παρακολουθήσουμε ποια είναι η τύχη του Ερμιτάζ μετά το θάνατο της Αικατερίνης μέχρι τις μέρες μας.

  

Σεζάν, Νεκρή φύση 1894-1895

  Οι διάδοχοι της Αικατερίνης  δε φρόντισαν για τον εμπλουτισμό σε έργα, παρά πολύ αργότερα, που άρχισαν να συμπεριλαμβάνουν έργα του 19° και του 20° αιώνα στις συλλογές τους. Η αφετηρία για αυτό ήταν δυο επιχειρηματίες και φανατικοί συλλέκτες, ο Σούκιν και ο Μοροζόφ. Ανήκουν στην πνευματική ελίτ της εποχής και τα έργα των συλλογών τους αποτελούν μια μεγάλη δεξαμενή για αριστουργήματα του τέλους του 19° αιώνα αλλά και των αρχών του 20° αιώνα. Φέρνουν την ζωγραφική των Ιμπρεσιονιστών στη Ρωσία εκτιμώντας ιδιαιτέρως τον Μονέ και Σίσλεϊ. Ο Σούκιν είναι ο πρώτος που αγοράζει πίνακα του Σεζάν, του Γκογκέν, του Ματίς, φέρνει τον κυβισμό του Πικάσο. Ο ένας πιο παρορμητικός, ο άλλος πιο ήρεμος στις αγορές του. Με τον ερχομό της Οκτωβριανής Επανάστασης το 1917 οι συλλογές τους γίνονται εθνικό προϊόν. Μαζί και τα πολυτελή κτίρια που τις φιλοξενούσαν. Το 1923 οι συλλογές ενώνονται με το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στη Μόσχα. Σύντομα όμως, τα περισσότερα από αυτά τα έργα γίνονται μέρος ανταλλαγών ή πιο σωστά πώλησης σε Μουσεία της Δύσης για να αιμοδοτηθείοικονομικά το Κράτος οικονομικά το Κράτος.

Πικάσο Γυναίκα που πίνει αψέντι 1901

 Το Μουσείο της Ουάσιγκτον και ένα αρκετά μεγάλο μέρος του MET στην Νέα Υόρκη συστάθηκαν από αυτές τις αγορές.

     Όσα έργα παρέμειναν στη Μόσχα αποθηκεύτηκαν γιατί θεωρήθηκαν από τις Αρχές πως θα έφθειραν τους πολίτες της Σοβιετικής Ένωσης. Το Ερμιτάζ έγινε προσβάσιμο για το κοινό μόλις το 1953 μετά το θάνατο του Στάλιν. Τη δεκαετία του 1960 οι περισσότεροι πίνακες που έπαψαν να είναι και τόσο σύγχρονοι βγήκαν από τα υπόγεια για να κοσμήσουν και πάλι τους τοίχους του Μουσείου κερδίζοντας τον θαυμασμό των επισκεπτών. Στην αρχή οι επισκέπτες ήταν Ρώσοι και στη συνέχεια όταν άνοιξαν κάπως τα σύνορα ξένοι επισκέπτες.

  Ο ανεψιός της Αικατερίνης Αλέξανδρος ο A 1801- 1825 όταν ανεβαίνει στο θρόνο, δίνει τη διεύθυνση των συλλογών από τους αξιωματούχους του παλατιού σε λόγιους. Δημιουργείται συλλογή ρωσικής ζωγραφικής που ως τότε δεν υπήρχε γιατί δεν ενδιέφερε την Αικατερίνη. Για πρώτη φορά δεν περιορίζονται οι συλλογές στις αισθητικές επιλογές των Τσάρων, αλλά γίνεται μια προσπάθεια κάλυψης ελλείψεων ανάμεσα στις διάφορες σχολές, ανάμεσα σε διαφορετικά είδη δημιουργίας με αυστηρότερα κριτήρια.

   Μέχρι τις πολύ αρχές του 20ο αιώνα το Μουσείο εμπλουτίζεται μεγαλώνει και γίνεται αυτό που είπαμε στην αρχή, ένα υπερμουσείο. Έχει όμως εξαιρετικό ενδιαφέρον να σταθούμε σε αυτό που συνέβη στην πορεία του 20° και στις δυσκολίες που έζησε το Ερμιτάζ. Στον πρώτο Παγκόσμιο πόλεμο μετατρέπεται σε νοσοκομείο και πολλά από τα πολύτιμα αποκτήματα μεταφέρονται στη Μόσχα για να προφυλαχθούν. Γίνεται η Ρωσική Επανάσταση το 1917 καθαιρείται ο Νικόλαος ο Β και με την εγκαθίδρυση της Σοβιετικής κυβέρνησης και την εθνικοποίηση των Μουσείων ξεκινά μια νέα ζοφερή εποχή.

                                                                   Τσάρος Νικόλαος ο Β 1896

   Τη δεκαετία του 1930 σχεδόν 6.000 έργα συμπεριλαμβανομένων 250 αριστουργημάτων πωλούνται όπως ήδη έχουμε αναφέρει από την κυβέρνηση προς ξένους συλλέκτες ή γίνονται δώρα σε «φίλους της Σοβιετικής Ένωσης». Όσοι αξιωματούχοι προσπάθησαν να αντισταθούν σε αυτή την πρακτική με όποιο τρόπο απλά απομακρύνθηκαν και τιμωρήθηκαν παραδειγματικά. Οι πρακτικές αυτές είχαν σκοπό να γεμίσουν τα ταμεία του κράτους εύκολα και άμεσα για να εξυπηρετηθούν οι σκοποί  όσο της  εκβιομηχάνισης και των εξοπλισμών του. Το νέο της διάθεσης αυτών των πολύτιμων θησαυρών διαδόθηκε διακριτικά στη διεθνή κοινότητα και δημιουργείται μια υπηρεσία με το όνομα «Antiquarian» πoυ είχε υποχρέωση να καταγράψει και να εκτιμήσει τα έργα προς πώληση καθώς και να εποπτεύσει αυτή τη διαδικασία. Θα σας δώσω ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα.

   Όσβαλντ Μπίρλεϊ, Προσωπογραφία του Άντριου Ουίλιαμ Μέλον, 1855-1952 Ουάσιγκτον, Εθνική Πινακοθήκη, Ινστιτούτο Σμιθσόνιαν.  

    Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ από το 1921 έως 1932 Άντριου Μέλον ο οποίος ήταν και τραπεζίτης αγόρασε μέσω εμπόρων Τέχνης περίπου 20 πολύτιμους πίνακες έναντι 6.654.000 δολαρίων. Ανάμεσα σε αυτά προσωπογραφίες του Ρέμπραντ, του Βαν Ντάικ, η Προσωπογραφία του Ιννοκέντιου I του Βελάσκεθ. η Προσκύνηση των Μάγων του Μποτιτσέλι. Το ‘34 γίνεται μια έρευνα για φοροδιαφυγή και αποκαλύπτεται το εμπόριο με τα έργα του Ερμιτάζ. Τρία χρόνια αργότερα αυτοί οι πίνακες αποτελούν τον πρώτο πυρήνα της Εθνικής Πινακοθήκης της Ουάσιγκτον με ειρωνικό στοιχείο πως την ίδρυση της και τη χρηματοδότησή της την έκανε ο ίδιος ο Μέλον με σκοπό να αποκτήσουν οι ΗΠΑ ένα μουσείο στα πρότυπα της Εθνικής Πινακοθήκης του Λονδίνου.

   Το Ερμιτάζ είναι το Μουσείο των Μουσείων παρόλες τις απώλειες. Λέγεται πως έχει πάνω από 3.000.000 εκθέματα. Αν θα ήθελε κάποιος να τα δει όλα θα χρειαζόταν περίπου 4 χρόνια από τη Ζωή του.

Άποψη της Αίθουσας του Μεγάλου Πέτρου(ή Μικρής Αίθουσας του Θρόνου)

  Ας προσπαθήσουμε νοητά να δούμε τους χώρους. Η μεγαλοπρέπεια είναι απίστευτη. Η Αίθουσα του Μαλαχίτη κτίστηκε το 1839 στην οποία τόσο τα αρχιτεκτονικά στοιχεία όσο και τα έπιπλα είναι καλυμμένα με μαλαχίτη. Σε αυτή την αίθουσα στεγάστηκε το υπουργικό συμβούλιο της προσωρινής κυβέρνησης που συστάθηκε μετά την Επανάσταση.

Αίθουσα του Μαλαχίτη

   Η Αίθουσα με τα Οικόσημα είναι ένα τεράστιο Σαλόνι με ορειχάλκινους πολυελαίους διακοσμημένους με οικόσημα από τις ρωσικές επαρχίες, η Αίθουσα του Πολέμου που ήταν επιθυμία του Αλέξανδρου του Α μετά τη νίκη εναντίον της Γαλλίας του Ναπολέοντα το 1812, η Αίθουσα του Αγ.Γεωργίου ή Η Μεγάλη Αίθουσα του Θρόνου που το 1937 αντικαταστάθηκε ο θρόνος από ένα μεγάλο χάρτη της Ρωσίας φτιαγμένο με πολύτιμους λίθους. Μέσα στην αίθουσα υπάρχει μάρμαρο Καράρας το φημισμένο μάρμαρο της Ιταλίας που αγαπούσε ιδιαιτέρως ο Μιχαήλ Άγγελος.   

  Οι Ιστορικοί θεωρούν πως το Ερμιτάζ είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την Ιταλία και λόγω των πολλών αριστουργημάτων από την Αναγέννηση και το Μπαρόκ που προέρχονται από εκεί αλλά και γιατί όλοι οι κατασκευαστές και αρχιτέκτονες που είχαν λόγο στη δημιουργία του ήταν Ιταλοί ,οπότε μετέφεραν την τεχνογνωσία και την αισθητική της Χώρας τους. Ένα εξαιρετικά σημαντικό στοιχείο στη συγκεκριμένη αίθουσα είναι η Λότζα του Ραφαήλ, ένα μεγάλο περιστύλιο που κοσμείται από πιστά αντίγραφα των νωπογραφιών του Βατικανού και σχεδιάστηκε από τον Κουαρένγκι κατόπιν επιθυμίας της Αικατερίνης της Μεγάλης.

  Στο επόμενο και τελευταίο μέρος του ταξιδιού μας στο Ερμιτάζ θα δούμε από κοντά τη ζωγραφική, τη γλυπτική, τα ρεύματα και τους χώρους που δημιουργούν εικόνες μεγαλείου.

Μέχρι τότε να είστε όλοι καλά.