Θεσσαλονίκη η αρχόντισσα (2500 Χρόνια Ιστορία)

 Πηγή lifo.gr

Πλατεία Αγίας Σοφίας κέντρο Θεσσαλονίκης γύρω στο ‘60

       Θεσσαλονίκη μια πόλη χίλιες ιστορίες. Την ίδρυσε ο Κάσσανδρος ο βασιλιάς της Μακεδονίας το 315 π.Χ και της έδωσε το όνομα της γυναίκας του Θεσσαλονίκης. Η Θεσσαλονίκη (η σύζυγος) ήταν από βασιλική γενιά κόρη του Φιλίππου του Β΄και ετεροθαλής αδελφή του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Η πόλη πέρασε από πολλά, επιδρομές, κατακτήσεις, ανάπτυξη, ύφεση, άνοδο, πτώση. Πάντα ήταν στο προσκήνιο αλλά σχεδόν σε όλη την ιστορία της ήταν η δευτεραγωνίστρια. Η θέση της στο χάρτη ήταν πολύ σημαντική. Ήταν η έξοδος στη θάλασσα, ήταν η πόλη με τα χίλια πρόσωπα. Ήταν η συμβασιλεύουσα του Βυζαντίου η δεύτερη τη τάξει, η συμπρωτεύουσα του σήμερα η δεύτερη γενικώς, κρατώντας αυτό το Δεύτερη βαθειά μέσα στην Ψυχή της ως τραύμα που δεν μπορεί να βρει γιατρειά. Μέσα στην πολυετή ιστορία της βρέθηκε μια φορά να είναι πρωτεύουσα ενός από τα τέσσερα τμήματα στα οποία διαίρεσαν τη Μακεδονία οι ρωμαίοι όταν την κατέκτησαν. Αυτό το τμήμα ήταν μια μεγάλη ρωμαϊκή επαρχία. Βρισκόμαστε στα 145 π.Χ. «Φιλοξενεί» το 58 π.Χ. ως εξόριστο τον Κικέρωνα και το 49-52 μ.Χ. την επισκέπτεται ο Απόστολος Παύλος για να οργανώσει την πρώτη χριστιανική εκκλησία. Σημαντικό ντοκουμέντο είναι οι δυο σωζόμενες επιστολές προς Θεσσαλονίκεις που είναι από τα αρχαιότερα κείμενα του Χριστιανισμού.

Το 300μ.Χ ο ρωμαίος ηγεμόνας Γαλέριος την κάνει έδρα του και κτίζει τα ανάκτορά του. Σήμερα σώζεται ένα μεγάλο μέρος τους. Ποιος δεν ξέρει τη Ροτόντα, την Καμάρα.  Γίνονται οι πρώτοι και φοβεροί διωγμοί Χριστιανών ( βοηθά και ο Διοκλητιανός σημαντικά). Είναι η εποχή που ζει και μαρτυρά το Άγιος Δημήτριος (303μ.Χ.) πολιούχος της πόλης. Ο Μέγας Κωνσταντίνος κατασκεύαζει τεχνητό λιμάνι, ο Θεοδόσιος ο Α΄ την οχυρώνει. Είναι αυτός που θα διατάξει τη σφαγή των θεσσαλονικέων το 392μ.Χ. στον Ιππόδρομο. Σε όλη τη βυζαντινή περίοδο η πόλη είναι η δεύτερη σε πληθυσμό όπως επίσης παίζει τεράστιο ρόλο στην πνευματική ζωή της Αυτοκρατορίας. Γίνεται μήλο της Έριδος των Σλάβων. Την καταλαμβάνουν κουρσάροι, γίνονται σκλάβοι οι κάτοικοι της. Το 1185 την καταλαμβάνουν οι Νορμανδοί πληγώνοντάς την στον υπέρτατο βαθμό. Γίνεται για δεύτερη φορά πρωτεύουσα του φράγκικου βασιλείου με την τέταρτη σταυροφορία και την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους το 1204. Χρειάστηκαν 23 χρόνια  για να γίνει ξανά κομμάτι των εδαφών που είχαν παραμείνει στην βυζαντινή αυτοκρατορία. Το 1342-1349 η επανάσταση των Ζηλωτών από ένα κίνημα θρησκευτικό αποκτά προεκτάσεις σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής της Θεσσαλονίκης. Οδηγούνται σε ακρότητες και οι δυο πλευρές με αποτέλεσμα τη κατάλυση των ζηλωτών και την επαναφορά της τάξης. Το 1423 ο Ανδρόνικος Παλαιολόγος γιος του αυτοκράτορα Μανουήλ Β Παλαιολόγου βλέποντας πως δεν μπορεί να τη σώσει από τα χέρια των Τούρκων την παραχωρεί στους Βενετούς. Το αποτέλεσμα η πόλη να έρθει στα χέρια των Τούρκων το 1430 από τους Βενετούς. Το 1492 έρχονται διωγμένοι από την Ισπανία 20 χιλιάδες Εβραίοι. Η Θεσσαλονίκη τους αγκαλιάζει. Μένει για πολύ καιρό μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας παίζοντας ρόλο του μεγάλου λιμανιού. 

  Το 1912 η Θεσσαλονίκη με τους Βαλκανικούς Πολέμους απελευθερώνεται και γίνονται κομμάτι της τότε  Ελλάδας. Το 1917 ζει μια από της μεγαλύτερες πυρκαγιές με συνέπεια να καταστραφεί ολοσχερώς ένα μεγάλο μέρος της συμπεριλαμβανομένου  του κέντρου της.  Οι λιγότερο προνομιούχοι βρίσκουν καταφύγιο πιο ανατολικά και οι άνθρωποι που είχαν τα μέσα και τη δύναμη φτιάχνουν ένα νέο κέντρο με έντονη την οικονομική ανάπτυξη. Άλλωστε η καταστροφή για κάποιους αποτελεί ευκαιρία, για κάποιους άλλους όχι. Ο Ερνέστος Εμπράρ μέχρι το 1921 αναμορφώνει το κέντρο προσπαθώντας να εντάξει τη βυζαντινή της κληρονομιά μέσα στον αστικό ιστό, παντρεύοντας το παλιό με το νέο, τις σημαντικές εκκλησίες με την αστική δομή. Το σχέδιο δεν άρεσε πολύ στην Εβραϊκή Κοινότητα αλλά είχε τη στήριξη της κυβέρνησης του Βενιζέλου μέχρι τη στιγμή που έχασε τις εκλογές το 1921. Ευτυχώς πολλά από αυτά που πρόλαβε και οραματίστηκε ο Εμπράρ τα ζούμε και τα βλέπουμε καθημερινά και σήμερα.

  Η Θεσσαλονίκη γίνεται για ακόμα μια φορά δέκτης κατατρεγμένων και διωγμένων.  Των προσφύγων που ήρθαν από τις χαμένες πατρίδες της Μικράς Ασίας το 1922 και μετά. Εδώ έστησαν τη ζωή τους, πρόκοψαν, μεγαλούργησαν, έμαθαν στους ντόπιους να τρώνε. Οι τρεις μεγάλες κοινότητες βασίστηκαν στο θρησκευτικό στοιχείο από πολύ νωρίς. Χριστιανοί, Εβραίοι, Μουσουλμάνοι. Λόγω του λιμανιού, κόσμος πήγαινε και ερχόταν. Ευημερούσαν, δημιουργούσαν, πρόκοβαν ή και όχι, μεταλαμπάδευαν γνώση, πλούτο, ζωή. Σε αυτό το καζάνι εθίμων, ηθών, συνηθειών, μουσικών, γεύσεων, γλωσσών, θρησκειών η ιστορία μπλέκεται. Η Θεσσαλονίκη τους χωράει όλους. 

  Με την κατοχή στοχοποιούνται οι Εβραίοι κάτοικοι της από τους κατακτητές Γερμανούς. Μεταφέρονται σε στρατόπεδα, δημεύονται οι περιουσίες τους. Υπάρχουν χριστιανοί που βοηθούν, υπάρχουν άλλοι που εκμεταλλεύονται. Δυστυχώς ο άνθρωπος έχει πάντα δύο όψεις. Οι περισσότεροι από τους Εβραίους θεσσαλονικείς δεν καταφέρνουν να γυρίσουν.

  Ο πόλεμος περνά. Στα επόμενα χρόνια του 20^ου αιώνα συμβαίνουν ένα σωρό κοσμογονικά επεισόδια. Η πόλη όμως καταφέρνει να επιβιώσει, να αναπτυχθεί, να παράξει. Η εικόνα της αλλάζει. Ο αστικός ιστός κτίζεται χωρίς απαραίτητα ρυμοτομικό σχέδιο. Ο στόχος να έρθουν όσο το δυνατόν περισσότεροι από την ύπαιθρο. Γειτονιές συρρικνώνονται, αλλάζουν χρήση, η Θεσσαλονίκη επεκτείνεται εκεί που μέχρι πριν λίγα χρόνια ήταν χωράφια. Η πόλη δείχνει όλο και πιο κουρασμένη. Η ομορφιά της υπάρχει αλλά η αρχοντιά της έχει χαθεί. Περπατώντας στο κέντρο της  είναι πραγματικά σα να περπατάς μέσα στην ιστορία. 2500 χρόνια ζωής δεν τα λες και λίγα. Αρκεί να σταθείς να τα αφουγκραστείς.

  Ανατρέξαμε εν τάχει αυτά τα 2500 χρόνια ζωής της Θεσσαλονίκης με αφορμή τις ξεναγήσεις που κάνει το Σωματείο του Ιστορικού Κέντρου με τον εξαιρετικό ιστορικό – ξεναγό κύριο Ρωμύλο Μαντζούρα. Αξίζει να συμμετέχετε όσοι μπορείτε.  Η τελευταία ξενάγηση που παρακολουθήσαμε ήταν η Εβραϊκή Θεσσαλονίκη. Μέρη που μπορεί να περνά κανείς καθημερινώς και όμως δεν ξέρει το βάρος που κουβαλούν. Λένε πως οι πέτρες μόνο κυλούν αλλά οι ιστορίες αφορούν ανθρώπους και υπάρχουν εκεί για να θυμίζουν, να διορθώνουν και να γίνονται αφορμή για να αποφεύγονται λάθη. Ειδικά σήμερα που ο μικροσκοπικός μας πλανήτης ζει τη απόλυτη παράνοια.

 

Παλιά Παραλία

Πηγή in2life.gr

Πηγή: Μνημεία της Θεσσαλονίκης εκδ. Μόλχο 

Ένα ταξίδι μέσα στο Χρόνο

 

Καλή Χρονιά σε όλους με υγείας!

                                          Fraumünster Ζυρίχη 2025.-

     Η σημερινή μας ιστορία αφορά αυτό το οποίο είναι καλά κρυμμένο και δε φαίνεται εξωτερικά. Η ομορφιά που πρέπει να έχεις κάποια γνώση (ενημέρωση περισσότερο) για να την ανακαλύψεις. Η ομορφιά που θα σε καθηλώσει και θα σου δώσει απλόχερα γαλήνη. 

  .

  Η Ζυρίχη είναι γνωστή για τις τράπεζες, τα ακριβά καταστήματα ρολογιών και κοσμημάτων για το γκρίζο και αρκετά στακάτο τρόπο Ζωής της. Και όμως η ομορφιά της παλιάς πόλης μαζί με τα πολύ σημαντικά της αξιοθέατα σε βάζει σε μια άλλη εποχή και μπορεί να σε κάνει μάρτυρα περασμένων χρόνων. Στη Ζυρίχη βρίσκεται η εκκλησία Fraumünster ( στα ελληνικά Φράουμινστερ). Ένας απλός ναός που ήταν κομμάτι ενός καθολικού μοναστηριού ακριβώς απέναντι από το ποτάμι. Ένα μοναστήρι που έχασε την αίγλη του όταν ήρθε στην πόλη ο Προτεσταντισμός και άλλαξαν τα πράγματα.   Εξωτερικά δε σου γεμίζει ιδιαίτερα το μάτι. Τίποτα δε σε προετοιμάζει για αυτό που συναντήσεις μπαίνοντας μέσα. 

  Μόλις όμως εισέλθεις στο Ναό, τα χρώματα των βιτρώ έρχονται να σε παρασύρουν, να σε ανυψώσουν, να σε πάνε σε μια άλλη διάσταση. Τρία στον κεντρικό άξονα και δυο στα πλαϊνά σε γεμίζουν με φως. Είναι τα διάσημα βιτρώ του Μάρκ Σαγκάλ (1887-1985) σε θεματικές χρωματικές αποχρώσεις. Ιστορίες με τα δικά του πλάσματα βγαλμένες από τις Γραφές. Γνώριμες φιγούρες ανθρώπων και ζώων έρχονται να διηγηθούν τις ιστορίες συνδέοντας τους πιστούς με το Χώρο αλλά και το Χρόνο.  Η Δημιουργία, η Γέννηση του Θεανθρώπου, ο Παράδεισος και η Κόλαση. Κάτω χαμηλά και στα πέντε υπάρχει η υπογραφή του καλλιτέχνη Marc Chagall 1970. Το πρώτο τοποθετήθηκε το 1971 και το τελευταίο το 1978. Αυτό που σου προκαλούν αντικρίζοντάς τα είναι η αίσθηση της ηρεμίας, δεν μπορείς να πάρεις το βλέμμα σου, είναι τόσο κοντά και τόσο υπερυψωμένα σα να προσπαθούν να σε παρασύρουν. Φεύγοντας από το χώρο έχεις μια γαλήνη στην ψυχή. 

 Ο Σαγκάλ από τις αρχές του 1960 και μέχρι το τέλος της ζωής του ασχολήθηκε περισσότερο με τοιχογραφίες,  ψηφιδωτά και τις υαλογραφίες. Έντυσε με την τέχνη του το εσωτερικό της εκκλησίας της Σαβοϊας (1957), στην πόλη Μέτς τον καθεδρικό ναό με βιτρώ όπως και τη Συναγωγή της Πανεπιστημιακής Κλινικής στην Ιερουσαλήμ το 1962, τα παράθυρα του κτιρίου των Ηνωμένων Εθνών στην Νέα Υόρκη και την οροφή στην Όπερα του Παρισιού το 1964. Αγάπησε τα ζώα δίνοντας τους μια ανθρώπινη υπόσταση, ανήκει στο ρεύμα του εξπρεσιονισμού, προσπάθησε να εκφράσει το τραύμα του για την πίστη του για αυτό ασχολήθηκε και με πολλά θρησκευτικά θέματα . Ήταν ο μακροβιότερος σε σχέση με τους ομότεχνους του. Αυτό που τον διακρίνει είναι τα έντονα χρώματα και το φως που εκπέμπουν. Πολλά από τα έργα του θεωρούνται αυτοβιογραφικά. 

                                         κάτω δεξιά διακρίνεται η υπογραφή του καλλιτέχνη